Toegankelijkheidsonderzoek

Meten is weten: door toegankelijkheidsonderzoek uit te voeren, weet je waar je staat en wat je nog moet doen. Een gedegen onderzoek is essentieel voor het borgen van de toegankelijkheid van een website of mobiele applicatie. Onderzoeksresultaten vormen de basis van een toegankelijkheidsverklaring.

Alleen handmatig onderzoek biedt een volledig beeld van de toegankelijkheid van een website of mobiele applicatie. Automatische tests bieden slechts een beperkt beeld. Beide typen onderzoek worden hierna toegelicht. Daarna komen de scope van het onderzoek en de frequentie aan bod.

Handmatig onderzoek

Ruim 80 procent van de verplichte toegankelijkheidseisen moet door een mens gecontroleerd worden. Bijvoorbeeld om te beoordelen of een paginatitel duidelijk omschrijft waar de pagina over gaat. Organisaties kunnen een handmatig onderzoek laten uitvoeren door een externe dienstverlener of – als de expertise en hulpmiddelen daarvoor in huis aanwezig zijn – in eigen beheer. Het rapport van een volledig handmatig onderzoek kun je in de toegankelijkheidsverklaring gebruiken om te onderbouwen dat je organisatie ‘in control’ is. De onderzoeksaanpak moet dan wel voldoen aan nauwkeurig gedefinieerde criteria. Dit betekent dat je het onderzoek moet (laten) uitvoeren aan de hand van een goed gedocumenteerde evaluatiemethode. Hiervoor kan de evaluatiemethode WCAG-EM van W3C worden gebruikt of een gelijkwaardige gedocumenteerde onderzoeksmethode.

WCAG-EM is een evaluatiemethode waarmee een toegankelijkheidstest van een website kan worden uitgevoerd. Deze methode is ontwikkeld door het W3C.

Automatische test

Voor ongeveer 20 procent van de toegankelijkheidseisen kan automatisch worden gecontroleerd of een webpagina eraan voldoet. Er zijn verschillende test-applicaties op de markt die dit kunnen. Het W3C houdt een lijst bij met internationale test-tools. Ook zijn er dienstverleners die het automatisch testen van toegankelijkheid aanbieden.

De resultaten van een automatische toets kun je niet gebruiken als onderbouwing dat een website voldoet aan alle toegankelijkheidseisen. Daarvoor is een volledig onderzoek handmatig onderzoek nodig. Een automatische test is daarom niet voldoende voor het afgeven van een ‘in control’-verklaring.

Wat moet onderzocht worden?

Om een compleet beeld te krijgen van de toegankelijkheid van een website, moet een handmatig onderzoek de gehele website omvatten. Als de content van een website op meerdere webdomeinen staat, moeten alle domeinen, subdomeinen en/of deeldomeinen die een logisch geheel vormen met het hoofddomein van de website, in het onderzoek worden meegenomen.  De evaluatiemethode WCAG-EM beschrijft nauwkeurig hoe je een steekproef van de pagina’s op een website neemt die representatief is voor de hele website.

Hoe vaak moet onderzoek worden gedaan?

Onderzoeksresultaten mogen niet ouder zijn dan 2 jaar om te kunnen dienen als onderbouwing voor een toegankelijkheidsverklaring waarin jouw organisatie verklaart ‘in control’ te zijn.

Wanneer voer je het onderzoek uit?

Om de toegankelijkheid van een nieuwe website te borgen, moet je álle eisen vanaf het allereerste begin meenemen in een project, zowel in de planning, het ontwerp als in de ontwikkeling. Het is daarom nuttig om niet alleen te testen bij oplevering maar ook tussentijds. Daarbij is een automatisch test niet voldoende omdat daarmee niet alle eisen worden getest.

Als je bezig bent met een nieuwe website kun je al in een vroeg stadium onderdelen ervan laten testen. Het is verstandig dit met de opdrachtnemer af te stemmen. Zo kun je verschillende testmomenten in de planning opnemen. Dit kan meerkosten bij achteraf herstellen voorkomen.

Zo kun je het schermontwerp laten testen (kleur, contrast), maar ook de templates of de algemene huisstijl van een nieuwe site.

Zelf doen of uitbesteden?

Het op basis van een evaluatiemethode onderzoeken van een website is gespecialiseerd en tijdrovend werk. Zeker als je dergelijk onderzoek nooit eerder hebt uitgevoerd. Vergelijk het met het vervangen van het moederbord van je laptop. Beschik je over de technische kennis, alle benodigde documentatie en het gereedschap om zoiets naar behoren te doen? Of laat je zo’n klus liever over aan een specialist? Er zijn in Nederland diverse adviesbureaus die gespecialiseerd zijn in dit type onderzoek. Uiteindelijk is het een kosten/baten afweging.

Wat kost een onderzoek?

De kosten van een onderzoek zijn afhankelijk van diverse factoren, zoals de omvang van de website, of er eerder onderzoek is uitgevoerd, of er gebruik gemaakt wordt van templates en bouwstenen die voldoen aan de toegankelijkheidseisen, etc. Informeer naar de kosten bij een dienstverlener die hierin is gespecialiseerd. Kijk ook hieronder bij de tip ‘Combineren’ hoe je kosten kunt beperken. Reserveer in elk geval structureel budget voor ‘Quality Assurance’. Toegankelijkheidsonderzoek is daar onderdeel van.

Tip: CMS laten testen

Een manier om toegankelijkheid te borgen is het laten testen van je CMS. Een goed CMS stelt redacteuren in staat om toegankelijke content te publiceren. Door het CMS te laten testen en waar nodig te verbeteren heb je een belangrijke stap gezet in het duurzaam toegankelijk houden van de website.

Tip: processen laten testen

Wil je dat toegankelijk werken een gewoonte wordt in de organisatie? Richt hier dan processen voor in en laat deze processen testen. Denk bijvoorbeeld aan een werkwijze waarbij content niet kan worden gepubliceerd voordat deze is gecontroleerd op toegankelijkheid.

Tip: combineren

Hoe houd je de kosten van testen acceptabel voor jouw organisatie en zorg je toch dat je op elk moment grip hebt op de toegankelijkheid van de website? Door verschillende testmethoden en maatregelen te combineren. Een handmatige test kun je om de zoveel tijd laten uitvoeren. Tussentijds kun je een automatische test-applicatie gebruiken om de toegankelijkheid in de gaten te houden. Of je laat een medewerker een training volgen zodat deze de site zelf handmatig kan testen.

Hebben de redactieleden een training gevolgd? Dan weet je dat nieuwe content toegankelijk wordt gepubliceerd. Combineer dit met een test van het CMS en je kunt ervan uitgaan dat je site toegankelijk blijft, zolang de leverancier geen grote wijzigingen doorvoert. Uiteraard moet je dan wel eerst weten of de huidige website toegankelijk is.

Het ministerie van BZK wil dat overheidsorganisaties zelf nadenken over manieren om toegankelijkheid te borgen. Kies een aanpak die past bij de organisatie. Zorg dat de toegankelijkheidsverklaring voldoende inzicht geeft in de gekozen aanpak en in de wijze waarop die aanpak bijdraagt aan het toegankelijk maken en houden van de website.